DCA kontra jednorazowa wpłata — co jest lepsze?

Mamy tu dwie sytuacje i nie wolno ich mylić.

Pierwsza to „dostaję co miesiąc pensję i chcę część odkładać na długoterminowe zakupy". W tym przypadku nie ma w ogóle opcji „jednorazowej wpłaty", bo pieniądze napływają drobnymi miesięcznymi strużkami — DCA to twoja jedyna realna metoda. Ten artykuł nie jest o tym.

Druga sytuacja to ta, która naprawdę spędza ludziom sen z powiek: masz większą sumę właśnie teraz — premię na koniec roku, lokatę, która właśnie zapadła, pieniądze ze sprzedaży czegoś — i chcesz je włożyć w kryptowaluty. Kupić wszystko dziś czy rozłożyć na dwanaście miesięcy? O tym właśnie jest ten tekst.

Najpierw badanie: matematycznie jednorazowa wpłata często wygrywa

Chcę tu przytoczyć realne badanie, które szanuję. Vanguard opublikował raport jeszcze w 2012 roku pod tytułem „Uśrednianie kosztu po prostu oznacza odłożenie ryzyka w czasie". Przetestowali długoterminowe dane historyczne na rynkach USA, Wielkiej Brytanii i Australii, porównując „zainwestuj wszystko naraz" z „rozłóż na dwanaście miesięcy".

Wniosek: historycznie zainwestowanie całej sumy naraz biło rozłożone DCA mniej więcej w dwóch trzecich przypadków.

Brzmi to sprzecznie z intuicją, ale logika nie jest trudna. Rynki w długim okresie pną się w górę (mowa tu o szerokich indeksach; historia kryptowalut jest dużo krótsza i dużo bardziej zmienna, ale leżąca u podstaw logika, że „ceny aktywów rosną w długim okresie", jest wspólna). Skoro ceny przez większość czasu rosną, to im wcześniej włożysz wszystkie pieniądze i pozwolisz im „pracować na rynku", tym lepiej na tym wychodzisz w wartości oczekiwanej. Rozłożenie oznacza, że duża część twoich pieniędzy długo leży na boku, tracąc wzrost, który aktywo rzekomo w tym czasie wytwarzało. Właśnie to ma na myśli tytuł raportu mówiąc o „odłożeniu ryzyka w czasie" — nie usunąłeś ryzyka, jedynie przesunąłeś moment jego podjęcia, kosztem rezygnacji z części oczekiwanego zysku.

Dlaczego więc nadal polecam DCA większości ludzi?

Czytając to, możesz pomyśleć: skoro badanie mówi, że jednorazowa wpłata wygrywa, to czy nie powinienem po prostu wrzucić wszystkiego?

Chwila. To prawdopodobieństwo dwóch trzecich to średnia statystyczna. Zakłada jedną kluczową przesłankę: że po wejściu, niezależnie od tego, jak głęboko cena spadnie, potrafisz siedzieć zupełnie nieruchomo. A ta przesłanka po prostu nie obowiązuje u zdecydowanej większości realnych ludzi — łącznie ze mną, wówczas.

Naszkicuję scenę. Załóżmy, że wkładasz całą sumę w Bitcoina jednego dnia. Kryptowaluty przeszły historycznie przez kilka skrajnych obsunięć — cykl z 2018 roku spadł od szczytu o jakieś 84%, a 2022 o jakieś 77%. Gdybyś trafił z zakupem w okolice szczytu, a potem przez kolejne miesiące patrzył, jak konto się o połowę kurczy, i znów o połowę — naprawdę nie drgnąłbyś ani na chwilę?

Większość ludzi nie potrafi. Ta dwie trzecie statystycznej przewagi zakłada „doskonałą dyscyplinę". Ale w rzeczywistości gwałtowny spadek tuż po jednorazowej wpłacie potrafi popchnąć ludzi do sprzedaży w środku nocy — a gdy spanikowany sprzedasz blisko dna, statystyczna przewaga w jednej chwili zamienia się w bardzo realną, bardzo dużą stratę. Badanie mierzy „co się stanie, jeśli wytrwasz", podczas gdy DCA rozwiązuje ludzki problem „prawdopodobnie nie dasz rady".

DCA nie kupuje ci zysków — kupuje ci spokojny sen

Tak więc rozumiem te dwie metody następująco:

• Jednorazowa wpłata to optimum matematyczne. Gdybyś był maszyną, która nigdy nie panikuje, jej oczekiwany zysk jest wyższy.
• DCA to optimum behawioralne. Poświęca trochę oczekiwanego zysku w zamian za trzy rzeczy: rozłożenie ceny zakupu, uniknięcie najgorszego przypadku „wszystko na samym szczycie" oraz — co najważniejsze — proces, który psychicznie da się znieść, nie wyskakując w połowie.

U zwykłego człowieka największe straty w inwestowaniu zwykle nie biorą się z „za późnego zakupu" — biorą się z „braku zdolności do wytrwania i sprzedaży w najgorszym możliwym momencie". DCA celuje prosto w ten drugi problem. Bierze nerwującą decyzję o timingu — „czy właśnie kupiłem na samym szczycie?" — i zamienia ją w mechaniczny proces, który nie wymaga osądu i da się wykonać z zamkniętymi oczami. Ta psychiczna lekkość ma wartość sama w sobie, zwłaszcza na rynku na tyle zmiennym, że potrafi nie dać ci spać.

Podejście pośrednie

Jeśli masz pod ręką większą sumę, kusi cię „zainwestuj wcześnie", a zarazem boisz się kupić szczyt i stracić sen, jest kompromis, z którego korzysta wielu: podziel pieniądze na kilka części i zainwestuj je w dość krótkim oknie — powiedzmy od trzech do sześciu miesięcy — zamiast ciągnąć to przez rok czy dwa. Skraca to czas, w którym pieniądze leżą „na boku", odzyskuje część oczekiwanego zysku i wciąż daje pewną poduszkę, więc nie jesteś z całością na jednym dniu.

Nie ma standardowej odpowiedzi. Kluczowe jest uczciwe oszacowanie siebie: czy naprawdę potrafisz przetrzymać duży spadek bez sprzedaży? Rozstrzygnij to pytanie, a wybór stanie się jasny. Żeby poczuć różnicę między podejściami na własnej skórze, zajrzyj do narzędzia do backtestu i przepuść je ręcznie przez realne ceny historyczne — bije to dowolną ilość słów.

U podstaw najlepszy plan to nie ten o najwyższym zysku — to ten, którego potrafisz się trzymać, ten, który nie wystraszy cię o trzeciej nad ranem. O sprawie „braku zdolności do przetrzymania dużego spadku" piszę głębiej w jak naprawdę wytrwać w bessie; by wpisać ten problem psychiczny w pełną ramę ryzyka, zobacz zarządzanie ryzykiem w DCA.